พระนทีกัสสปเถระเป็นบุตรในตระกูลพราหมณ์กัสสปโคตร มีพี่ชายคือพระอุรุเวลกัสสปะและน้องชายคือพระคยากัสสปะ ท่านได้สละชีวิตทางโลกออกบวชเป็นชฎิลถือลัทธิบูชาไฟ โดยตั้งอาศรมอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชราถัดลงมาจากพี่ชายคนโต ท่านเป็นผู้มีบารมีและมีบริวารชฎิลติดตามจำนวน ๓๐๐ รูป
วันหนึ่งท่านเห็นบริขารชฎิลลอยมาตามแม่น้ำจากทางอาศรมของพี่ชาย จึงรีบพาบริวารเดินทางไปดูด้วยความห่วงใย แต่เมื่อไปถึงกลับพบว่าพระอุรุเวลกัสสปะและบริวารได้สละลัทธิเดิมและเปลี่ยนมาอุปสมบทเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้ว หลังจากท่านได้ฟังเหตุผลและความอัศจรรย์ในธรรมจากพี่ชาย ท่านก็เกิดความเลื่อมใสศรัทธา จึงตัดสินใจพาบริวารทั้ง ๓๐๐ รูป ลอยบริขารลงน้ำและเข้าทูลขออุปสมบทจากพระพุทธเจ้าด้วยวิธีเอหิภิกขุอุปสัมปทา
หลังจากอุปสมบทแล้ว พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดง “อาทิตตปริยายสูตร” ธรรมะว่าด้วยของร้อน (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔ หน้า ๖๕ ข้อ ๕๕) เพื่ออบรมจิตใจโดยทรงเปรียบเทียบว่าอายตนะภายในและภายนอกเป็นของร้อนด้วยไฟกิเลส ในขณะที่ฟังพระธรรมเทศนานั้นเอง พระนทีกัสสปะได้พิจารณาธรรมตามจนจิตหลุดพ้นจากอาสวะกิเลสและบรรลุเป็นพระอรหันต์ในที่สุด
