ส.ส.
“สํยุตฺตนิกาย สคาถวคฺค”
สคาถวรรค (หมวดที่ ๑ จาก ๕ หมวดของสังยุตตนิกาย)
ความหมายของคัมภีร์ “สคาถวคฺค” มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “สคาถ” แปลว่า มีคาถา, พร้อมด้วยคาถา และ “วคฺค” (วรรค) แปลว่า หมวด, ตอน ดังนั้น สคาถวรรค จึงหมายถึง “หมวดที่ประมวลพระสูตรที่มีคาถา” พระสูตรในหมวดนี้ส่วนใหญ่จะเป็นบทสนทนาหรือพุทธดำรัสในรูปแบบบท ร้อยกรอง (คาถา)
เนื้อหาของพระสูตร สคาถวรรคเป็นวรรคแรกของสังยุตตนิกาย ประกอบด้วยสังยุตต์ (หมวดย่อย) ๑๑ หมวด มีลักษณะเด่นคือเป็นบทสนทนาโต้ตอบระหว่างพระพุทธองค์ (หรือพระสาวก/สาวิกา) กับบุคคลหรืออมนุษย์ต่างๆ หมวดย่อยที่สำคัญในวรรคนี้ ได้แก่:
- เทวตาสังยุตต์ และ เทวปุตตสังยุตต์: ว่าด้วยเทวดาและเทวบุตรที่ลงมาทูลถามปัญหาธรรมะสั้นๆ แต่ลึกซึ้งกับพระพุทธองค์ในเวลากลางคืน แล้วพระองค์ก็ทรงตอบด้วยคาถา
- โกสลสังยุตต์: ว่าด้วยบทสนทนาระหว่างพระพุทธองค์กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ซึ่งเป็นเรื่องราวที่ให้แง่คิดเกี่ยวกับการปกครอง, ชีวิต, และการปฏิบัติธรรมในฐานะผู้นำ
- มารสังยุตต์: ว่าด้วยการที่พญามารเข้ามาทดลอง, กล่าวเย้ยหยัน, หรือทูลทัดทานพระพุทธองค์และเหล่าพระสาวกในสถานการณ์ต่างๆ แต่ก็ต้องพ่ายแพ้ต่อพระปัญญาและคุณธรรมทุกครั้งไป
- ภิกขุนีสังยุตต์: ว่าด้วยการที่พญามารเข้าไปสนทนาเพื่อทดสอบหรือดูแคลนเหล่าพระภิกษุณีอรหันต์ แต่พระเถรีแต่ละท่านก็ได้กล่าวคาถาตอบกลับไปอย่างเฉียบแหลม แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาและความสามารถในการบรรลุธรรมที่ไม่จำกัดเพศภาวะ
- พรหมสังยุตต์: ว่าด้วยการที่ท้าวสหัมบดีพรหมลงมาทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งยวดในพุทธประวัติ
ความสำคัญ สคาถวรรคเป็นหมวดที่ทำให้เราเห็นภาพการปฏิสัมพันธ์ของพระพุทธองค์กับชีวิตในภพภูมิต่างๆ ตั้งแต่ราชาในโลกมนุษย์ไปจนถึงเทวดาและพรหมในสวรรค์ชั้นฟ้า และยังต้องต่อสู้กับกิเลสมารที่เป็นอุปสรรค