ม.มู.
“มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก”
^{มูลปัณณาสก์ (หมวด ๕๐ สูตรแรก)}

ความหมายของชื่อคัมภีร์ “มูลปณฺณาสก” (มู-ละ-ปัน-นา-สก) มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “มูล” แปลว่า ราก, รากเหง้า, พื้นฐาน, เค้ามูล และ “ปัณณาสก” แปลว่า กลุ่ม ๕๐ ดังนั้น มูลปัณณาสก์ จึงหมายถึง “กลุ่ม ๕๐ พระสูตรแรกอันเป็นรากฐาน” ของมัชฌิมนิกาย ซึ่งเป็นปัณณาสก์แรกและเป็นพื้นฐานสำคัญของการศึกษาพระสูตรขนาดกลางทั้งหมด (ประกอบด้วย ๕๐ พระสูตร ตั้งแต่สูตรที่ ๑-๕๐)

เนื้อหาและภาพรวมของพระสูตร

สมดังชื่อ “มูลปัณณาสก์” เป็นหมวดที่รวบรวมพระสูตรที่เป็นรากฐานสำคัญทางความคิดและหลักการปฏิบัติในพระพุทธศาสนา มีเนื้อหาที่ลึกซึ้งและเป็นแก่นธรรมอย่างยิ่ง พระสูตรเด่นในหมวดนี้ ได้แก่:

• มูลปริยายสูตร (ม. ๑): “พระสูตรว่าด้วยมูลเหตุของธรรมทั้งปวง” เป็นพระสูตรแรกของมัชฌิมนิกาย มีเนื้อหาเชิงอภิธรรมอย่างยิ่ง ว่าด้วยการรับรู้สภาวะต่างๆ (เช่น ดิน น้ำ ไฟ ลม) ของบุคคล ๔ ระดับ ตั้งแต่ปุถุชนไปจนถึงพระอรหันต์ ว่ามีความแตกต่างกันอย่างไรเพราะอำนาจของตัณหาและทิฏฐิ

• สัมมาทิฏฐิสูตร (ม. ๙): “พระสูตรว่าด้วยความเห็นชอบ” พระสารีบุตรเถระเป็นผู้แสดงธรรม ว่าด้วยการอธิบายความหมายของ “สัมมาทิฏฐิ” (ความเห็นชอบ) ในแง่มุมต่างๆ อย่างเป็นระบบ เช่น การรู้จักกุศลและอกุศล, การรู้จักอริยสัจ ๔, และการเข้าใจในหลักปฏิจจสมุปบาท

• มหาสติปัฏฐานสูตร (ม. ๑๐): “พระสูตรใหญ่ว่าด้วยที่ตั้งแห่งสติ” เป็นพระสูตรเดียวกับที่ปรากฏในทีฆนิกาย (เล่มที่ ๑๐) แต่ในมัชฌิมนิกายจะไม่มีส่วนที่เป็นรายละเอียดของอริยสัจ ๔ ต่อท้าย ถือเป็นแม่บทของการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน

• รถวินีตสูตร (ม. ๒๔): “พระสูตรว่าด้วยการอุปมารถ ๗ ผลัด” เป็นพระสูตรที่แสดงถึงความงดงามของการสนทนาธรรมระหว่างพระเถระด้วยกัน ว่าด้วยการที่พระปุณณมันตานีบุตรอธิบายแก่พระสารีบุตรว่า การประพฤติพรหมจรรย์นั้นมีเป้าหมายสูงสุดคือ “อนุปาทาปรินิพพาน” (นิพพานโดยไม่ยึดมั่นถือมั่น) โดยมีศีล, สมาธิ, ปัญญา เป็นเพียงเครื่องมือในการเดินทาง ไม่ใช่เป้าหมายสุดท้าย เปรียบเหมือนรถที่ใช้เดินทางต่อๆ กันไป

คุณค่าและความสำคัญ

มูลปัณณาสก์มีความสำคัญสูงสุดในฐานะที่เป็นหมวด “ปูพื้นฐานทางปัญญา” ของพระพุทธศาสนา พระสูตรในหมวดนี้เน้นการทำความเข้าใจโลกและชีวิตอย่างถูกต้อง (สัมมาทิฏฐิ) และวางรากฐานการปฏิบัติที่มั่นคง (สติปัฏฐาน) การศึกษาหมวดนี้อย่างละเอียดจะช่วยให้ผู้ศึกษามีหลักในการพิจารณาธรรมที่ชัดเจนและไม่ไขว้เขว

☸️ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ การศึกษาหมวดนี้เปรียบเสมือนการสร้างรากแก้วแห่งปัญญาที่ค้ำจุนต้นไม้แห่งพระพุทธศาสนาไว้ เป็นหมวดที่วางหลักการพื้นฐานอันลึกซึ้งและจำเป็นที่สุดสำหรับการเดินทางบนเส้นทางอริยมรรค ตั้งแต่การปรับทัศนคติให้ถูกต้อง ไปจนถึงการลงมือปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์