ส.ม.
“สํยุตฺตนิกาย มหาวารวคฺค”
มหาวารวรรค (หมวดที่ ๕ จาก ๕ หมวดของสังยุตตนิกาย)
ความหมายของคัมภีร์ “มหาวารวคฺค” มาจากศัพท์บาลี ๓ คำ คือ “มหา” (ใหญ่) + “วาร” (ส่วน, วาระ) + “วคฺค” (หมวด) รวมกันแปลว่า “หมวดใหญ่ที่มีวาระมาก” ชื่อนี้สะท้อนถึงขนาดของหมวดนี้ซึ่งเป็นหมวดที่ใหญ่ที่สุดในสังยุตตนิกาย และที่สำคัญคือเป็นที่รวบรวมพระสูตรที่ว่าด้วย “องค์ธรรมแห่งการตรัสรู้” โดยเฉพาะ
เนื้อหาของพระสูตร มหาวารวรรคเป็นหมวดสุดท้ายของสังยุตตนิกาย มีเนื้อหาที่ประมวลหลักการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นไว้ทั้งหมด โครงสร้างของหมวดนี้อิงอยู่กับกลุ่มธรรมะที่เรียกว่า “โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ” (ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งการตรัสรู้) โดยแบ่งเป็นสังยุตต์ (หมวดย่อย) ที่สำคัญอย่างยิ่ง ได้แก่:
- -มัคคสังยุตต์: ว่าด้วย อริยมรรคมีองค์ ๘ (หนทางประเสริฐ ๘ ประการ) ซึ่งเป็นหัวใจของข้อปฏิบัติทั้งหมด
- โพชฌังคสังยุตต์: ว่าด้วย โพชฌงค์ ๗ (องค์ธรรมแห่งการตรัสรู้) เช่น สติ, ธัมมวิจยะ, วิริยะ ซึ่งเป็นธรรมที่เกิดขึ้นในจิตของผู้ปฏิบัติวิปัสสนา
- สติปัฏฐานสังยุตต์: ว่าด้วย สติปัฏฐาน ๔ (ที่ตั้งแห่งสติ) คือ กาย, เวทนา, จิต, ธรรม ซึ่งเป็นแม่บทของการเจริญวิปัสสนา
- อินทริยสังยุตต์: ว่าด้วย อินทรีย์ ๕ (ธรรมะที่เป็นใหญ่ในหน้าที่) คือ ศรัทธา, วิริยะ, สติ, สมาธิ, ปัญญา
- สัมมัปปธานสังยุตต์: ว่าด้วย สัมมัปปธาน ๔ (ความเพียรชอบ ๔ อย่าง)
- พลสังยุตต์: ว่าด้วย พละ ๕ (ธรรมะอันเป็นกำลัง) ซึ่งเป็นองค์ธรรมชุดเดียวกับอินทรีย์ ๕ แต่มีความแก่กล้ากว่า
- อิทธิบาทสังยุตต์: ว่าด้วย อิทธิบาท ๔ (คุณเครื่องให้ถึงความสำเร็จ) คือ ฉันทะ, วิริยะ, จิตตะ, วิมังสา
นอกจากนี้ยังมีสังยุตต์ที่ว่าด้วยอานาปานสติ และโสตาปัตติยังคะ (องค์คุณของพระโสดาบัน) รวมอยู่ด้วย
สรุป สํยุตฺตนิกาย มหาวารวคฺค คือบทสรุปที่มุ่งเน้นเรื่อง “การลงมือปฏิบัติ” อย่างแท้จริง ตั้งแต่การตั้งสติ, การใช้ความเพียร, การสร้างสมาธิ, ไปจนถึงการเจริญปัญญาในอริยมรรค เพื่อใช้สร้างหนทางแห่งความพ้นทุกข์ให้เกิดขึ้นแก่ตน