ม.ม.
“มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก”
^{มัชฌิมปัณณาสก์ (หมวด ๕๐ สูตรกลาง)}

ความหมายของชื่อคัมภีร์ “มชฺฌิมปณฺณาสก” (มัด-ชิ-มะ-ปัน-นา-สก) มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “มชฺฌิม” แปลว่า ท่ามกลาง, ปานกลาง และ “ปัณณาสก” แปลว่า กลุ่ม ๕๐ ดังนั้น มัชฌิมปัณณาสก์ จึงหมายถึง “กลุ่ม ๕๐ พระสูตรในท่ามกลาง” ของมัชฌิมนิกาย ซึ่งเป็นปัณณาสก์ที่ ๒ ถัดจากมูลปัณณาสก์ (ประกอบด้วย ๕๐ พระสูตร ตั้งแต่สูตรที่ ๕๑-๑๐๐)

เนื้อหาและภาพรวมของพระสูตร

มัชฌิมปัณณาสก์เป็นหมวดที่รวบรวมพระสูตรที่มีความหลากหลายอย่างยิ่ง โดยมีจุดเด่นคือเป็นพระสูตรที่แสดงถึงปฏิสัมพันธ์ของพระพุทธองค์กับบุคคลกลุ่มต่างๆ ทั้งคฤหัสถ์, บรรพชิต, และเจ้าลัทธิอื่น พระสูตรเด่นในหมวดนี้ ได้แก่:

• อุปาลิสูตร (ม. ๕๖): ว่าด้วยการโต้วาทะธรรมครั้งสำคัญระหว่างพระพุทธองค์กับอุบาลีคฤหบดี สาวกคนสำคัญของนิครนถ์นาฏบุตร (ศาสดาในศาสนาเชน) ซึ่งจบลงด้วยการที่อุบาลีเกิดความเลื่อมใสอย่างยิ่งและประกาศตนเป็นพุทธมามกะ

• มาคันทิยสูตร (ม. ๗๕): พระสูตรที่ทรงแสดงถึงโทษของกามคุณอย่างเผ็ดร้อน โดยเปรียบเทียบผู้ที่ยังยินดีในกามเหมือนคนโรคเรื้อนที่กำลังเกาแผลอยู่ข้างหลุมถ่านเพลิง เป็นอุปมาที่ทรงพลังอย่างยิ่ง

• อังคุลิมาลสูตร (ม. ๘๖): พระสูตรที่เล่าเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมหาโจรนาม “องคุลิมาล” (ผู้มีพวงมาลัยทำจากนิ้วมือคน) ซึ่งพระพุทธองค์ได้ทรงไปโปรดด้วยพระมหากรุณาและพระฤทธานุภาพ จนองคุลิมาลทิ้งดาบขอบวชและได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ในที่สุด เป็นเรื่องราวแห่งการไถ่บาปที่โด่งดังที่สุดเรื่องหนึ่ง

• ชีวกสูตร (ม. ๕๕): ว่าด้วยการที่หมอชีวกโกมารภัจจ์ทูลถามเรื่องการฉันเนื้อของภิกษุ พระพุทธองค์จึงทรงบัญญัติหลัก “ติโกฏิปริสุทธิ์” คือเนื้อที่บริสุทธิ์ ๓ ส่วน (ไม่เห็น ไม่ได้ยิน ไม่ได้รังเกียจว่าเขาฆ่ามาเพื่อตน) ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติของพระสงฆ์มาจนปัจจุบัน

• ทีฆนขสูตร (ม. ๗๔): พระสูตรที่ทรงแสดงแก่ปริพาชกชื่อทีฆนขะ ว่าด้วยการไม่ยึดมั่นในทิฏฐิทั้งปวง ซึ่งในขณะที่ทรงแสดงธรรมนั้น พระสารีบุตรซึ่งกำลังถวายงานพัดอยู่ได้ส่งกระแสจิตตามและได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ ณ ที่นั้นเอง

คุณค่าและความสำคัญ

มัชฌิมปัณณาสก์แสดงให้เห็นภาพการเผยแผ่ธรรมะของพระพุทธองค์ในเชิงรุก ที่ต้องเผชิญกับผู้คนหลากหลาย ความเชื่อ และสถานการณ์ที่ท้าทาย พระสูตรในหมวดนี้เต็มไปด้วยเรื่องราวที่น่าติดตามและบทสนทนาที่เฉียบคม ทำให้หลักธรรมที่ลึกซึ้งกลายเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ผ่านบุคคลาธิษฐานและเหตุการณ์จริง นับเป็นหมวดที่แสดงถึงพระปัญญาคุณและพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้าได้อย่างมีชีวิตชีวาที่สุด

☸️ มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ คือชุมนุมพระสูตรขนาดกลาง เป็นหมวดที่เต็มไปด้วยบทสนทนาอันเข้มข้นและเรื่องราวอันน่าทึ่งที่แสดงให้เห็นว่าพระธรรมของพระพุทธองค์นั้นสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิตผู้คนได้ทุกระดับ ตั้งแต่มหาโจรไปจนถึงนักบวชในลัทธิอื่น การศึกษาหมวดนี้จึงเปรียบเสมือนการได้ติดตามพระพุทธองค์ไปในสถานการณ์จริง และได้เห็นถึงพุทธลีลาอันงดงามในการโปรดเวไนยสัตว์ด้วยพระปัญญาอันเฉียบแหลม