พระควัมปติเกิดในตระกูลเศรษฐี ณ กรุงพาราณสี ท่านเป็น ๑ ใน ๔ สหายสนิทของพระยสกลบุตร (ร่วมกับพระวิมละ, พระสุพาหุ และพระปุณณชิ) เมื่อยสกลบุตรได้บรรลุธรรมและอุปสมบทแล้ว ท่านและสหายอีก ๓ ท่านได้ทราบข่าวจึงเดินทางไปหา และได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าจนบรรลุเป็นพระอรหันต์ตามไปในที่สุด

พระควัมปติเถระมีลักษณะเด่นคือท่านมีฤทธิ์มาก ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไป ณ สระอโนดาต และเกิดน้ำหลากไหลท่วมที่พักของสงฆ์ พระควัมปติได้ใช้ฤทธิ์สะกดน้ำไว้ให้หยุดนิ่งเหมือนกำแพง เพื่อไม่ให้รบกวนพระพุทธองค์และเหล่าภิกษุ อีกประการหนึ่ง ท่านพระควัมปติมักจะมีกิริยาอาการคล้ายการเคี้ยวเอื้อง (เหมือนวัว) แม้จะบรรลุเป็นพระอรหันต์แล้ว ซึ่งพระพุทธเจ้าอธิบายว่านี่คือ “วาสนา” หรือความเคยชินที่ติดตัวมาจากชาติกำเนิดที่เคยเกิดเป็นวัวมาหลายร้อยชาติ ไม่ใช่กิริยาที่เกิดจากกิเลส

หมายเหตุ: “วาสนา” คือ กายทุจริต วจีทุจริต ที่เกิดจากความเคยชิน ไม่ได้เกิดจากอกุศลจิต พระอรหันต์โดยทั่วไปยังมีทุจริตเหล่านี้อยู่ เช่น พระสารีบุตรเคยกระโดดข้ามร่องน้ำ เพราะท่านเคยเกิดเป็นลิง หรือ พระปิลินทวัจฉะ ที่ใช้วจีทุจริตเรียกคนอื่นว่า”คนถ่อย” (วสละ) เพราะท่านเคยเกิดในวรรณะสูงและเรียกคนวรรณะต่ำแบบนี้มา ๕๐๐ ชาติ กริยาแบบนี้ ทั้งทางกายหรือทางวาจาของพระอรหันต์ ไม่ได้เกิดมาจากอกุศลจิตใดๆ เลย แต่เป็นนิสัยเก่า เป็นความเคยชินของท่านที่เคยทำกริยาเช่นนั้นมาซ้ำๆกันหลายร้อยชาติ จึงเกิดเป็นกริยาทางกายกับทางวาจาแบบนี้เรียกว่า”วาสนา” จะมีขึ้นได้กับพระอรหันต์โดยทั่วไป เว้นไว้แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่มีวาสนาเก่าเป็นกายทุจริตหรือวจีทุจริตใดๆ เหลือค้างให้ปรากฏอยู่เลย