ธรรมบรรยาย โดย พระอาจารย์สมบัติ นันทิโก (ธ.ค. ๒๕๔๖)

พุทธคุณ ตอนที่ ๑ การจำแนกและอธิบายความหมายของพระพุทธคุณ ๙ ประการ

• ๑. อะระหัง: พระองค์ทรงเป็นผู้ไกลจากกิเลส เป็นผู้ควรแก่การบูชาอย่างยิ่ง และไม่มีความลับในการทำบาป
• ๒. สัมมาสัมพุทโธ: ทรงเป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้ด้วยพระองค์เอง โดยไม่มีใครสั่งสอนในอริยสัจ ๔
• ๓. วิชชาจะระณะสัมปันโน: ทรงถึงพร้อมด้วยความรู้ (วิชชา ๓ หรือ วิชชา ๘) และความประพฤติอันดีงาม (จรณะ ๑๕)
• ๔. สุคะโต: ทรงเป็นผู้เสด็จไปดีแล้ว คือเสด็จไปสู่พระนิพพาน และทรงมีพระวาจาที่กล่าวแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์และถูกกาลเทศะ
• ๕. โลกะวิทู: ทรงเป็นผู้รู้แจ้งโลก ทั้งโลกทางกายภาพ (สังขารโลก) และโลกแห่งหมู่สัตว์ (สัตวโลก)
• ๖. อะนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ: ทรงเป็นผู้ฝึกคนที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า ทรงรู้วิธีการทรมานและปราบทิฐิของผู้ที่ยากจะสั่งสอน
• ๗. สัตถา เทวะมะนุสสานัง: ทรงเป็นศาสดา (ครู) ของทั้งเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
• ๘. พุทโธ: ทรงเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น และผู้เบิกบาน ด้วยพระปัญญาอันบริสุทธิ์
• ๙. ภะคะวา: ทรงเป็นผู้จำแนกแจกจ่ายธรรม เพื่อให้เวไนยสัตว์ได้นำไปปฏิบัติจนบรรลุธรรม

พุทธคุณ ตอนที่ ๒ ความหมาย “พระผู้ไกลจากกิเลส” และ “การตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง”

• ๑. การจำแนกความหมายของ “อะระหัง” (๕ นัย)
• ๒. นัยของ “สัมมาสัมพุทโธ” (การตรัสรู้ชอบ)
• ๓. อานิสงส์ของการระลึกถึง

พุทธคุณ ตอนที่ ๓ ความถึงพร้อมด้วยวิชชา จรณะ และทางดำเนินสู่ความพ้นทุกข์

• ๑. วิชชาจะระณะสัมปันโน (ความถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ)
  • วิชชา ๓ และ วิชชา ๘
  • จรณะ ๑๕
• ๒. สุคะโต (ผู้เสด็จไปดีแล้ว)
  • ทรงดำเนินไปในทางสายกลาง (มัชฌิมาปฏิปทา) จนถึงฝั่งแห่งพระนิพพาน

พุทธคุณ ตอนที่ ๔ ผู้รู้แจ้งโลกและผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า

• ๑. โลกะวิทู (ผู้รู้แจ้งโลก)
  • สังขารโลก: ทรงรู้เท่าทันความเสื่อมและความเปลี่ยนแปลงของร่างกายและสรรพสิ่ง
  • สัตวโลก: ทรงรู้ถึงอัธยาศัย อินทรีย์อ่อนแก่ และสันดานของสัตว์ทั้งหลายว่าใครควรสอนด้วยธรรมบทไหน
  • โอกาสโลก: ทรงรู้แจ้งในจักรวาลและธรรมชาติของโลกทั้งปวง ไม่ติดข้องอยู่ในโลก
• ๒. อนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ (ผู้ฝึกคนที่ควรฝึกได้)

พุทธคุณ ตอนที่ ๕ ศาสดาของโลก ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน และผู้จำแนกแจกจ่ายธรรม

• ๑. สัตถา เทวะมะนุสสานัง (ครูของเทวดาและมนุษย์)
• ๒. พุทโธ (ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน)
• ๓. ภะคะวา (ผู้จำแนกธรรม)

>> มีต่อ พุทธานุสติกรรมฐาน